Spurt og svarað

Hver er munurinn á A-deild og B-deild?

Í byrjun árs 1997 var A-deild LSR stofnuð en hún byggir á stigakerfi þar sem sjóðfélagi ávinnur sér réttindi miðað við greidd iðgjöld sem taka mið af heildarlaunum. Á sama tíma var eldra kerfi sjóðsins, B-deild, lokað fyrir nýjum sjóðfélögum. Í B-deildinni ávinna sjóðfélagar sér 2% réttindi á ári miðað við fullt starf. Réttindi sjóðfélaga í B-deild reiknast út frá föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót skv. kjarasamningum við starfslok.

Hverjir greiða til LSR, A-deildar og B-deildar?

Allir fastráðnir ríkisstarfsmenn eiga skylduaðild að LSR, nema um annað sé samið í kjarasamningum. Allir nýráðnir starfsmenn greiða í A-deild LSR. B-deild LSR var lokað fyrir nýjum sjóðfélögum í árslok 1996. Þeir sem greiddu til LH eða B-deildar LSR í árslok 1996 hafa áfram rétt til aðildar. Einstaklingar sem greitt hafa til A- eða B-deildar LSR og ekki hafa skylduaðild að öðrum lífeyrissjóði eiga þess kost að greiða til A-deildar enda samþykki launagreiðandi þær mótframlagskröfur sem gerðar eru hverju sinni (nú 11,5% af heildarlaunum).

Hvað er 95 ára regla?

Þeir sjóðfélagar sem hefja greiðslu iðgjalda til sjóðsins yngri en 33 ára geta tekið lífeyri samkvæmt svokallaðri 95 ára reglu. Þau skilyrði sem uppfylla þarf eru eftirfarandi: a)samanlagður aldur og iðgjaldagreiðslutími séu 95 ár. Þessu marki þarf vera náð fyrir 64 ára aldur. b)sjóðfélagi þarf að vera orðinn 60 ára. c)sjóðfélagi þarf að vera hættur störfum. Sjóðfélagi sem velur þessa reglu þarf að greiða til sjóðsins þar til 95 ára markinu er náð. Lífeyrisréttur hans er 2% fyrir hvert ár í fullu starfi en þó ekki hærri en 64% við 95 ára markið. Eftir að 95 ára markinu er náð fellur iðgjaldagreiðsla niður,en sjóðfélagi bætir við sig 2% lífeyrisrétt fyrir hvert ár í fullu starfi.

Hvað er 32 ára/almenna reglan?

Sjóðfélagi sem orðinn er 65 ára og látið hefur að störfum á rétt á töku lífeyris. Sá sem velur þessa reglu hefur greitt í sjóðinn í allt að 32 ár og áunnið sér 2% rétt á ári miðað við fullt starf. Hafi sjóðfélagi greitt í sjóðinn í 32 ár áður en hann verður 65 ára bætist við 1% réttur á ári fyrir fullt starf þar til 65 ára aldri er náð. Ef sjóðfélagi heldur áfram störfum eftir 65 ára aldur bætir hann við sig 2% rétti á ári miðað við fullt starf.

Hversu hátt iðgjald er greitt til A-deildar LSR?

Iðgjald til A-deildar er greitt af heildarlaunum. Sjóðfélagi greiðir fast 4% en mótframlag launagreiðanda er breytilegt, nú 11,5%, sem haldist hefur óbreytt frá stofnun deildarinnar.

Hversu hátt iðgjald er greitt til B-deildar LSR?

Iðgjald til B-deildar greiðist af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót, orlofsuppbót og vaktaálagi. Sjóðfélagi greiðir 4% en mótframlag launagreiðanda er 8%.

Hversu hátt iðgjald er greitt til LH?

Iðgjald til LH greiðist af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót, orlofsuppbót og vaktaálagi. Sjóðfélagi greiðir 4% en mótframlag launagreiðanda er 8%.

Ef ég hætti að greiða í B-deild LSR í ákveðinn tíma, má ég þá byrja að greiða aftur í B-deildina síðar?

Já, svo fremi sem sjóðfélagi hefji aftur starf sem veitir honum rétt til aðildar að deildinni eigi síðar en 12 mánuðum frá því að iðgjaldagreiðslur féllu niður. Í þeim tilvikum sem formlegu ráðningarsambandi hefur ekki verið slitið t.d. launalaust leyfi, heldur sjóðfélagi aðild sinni að B-deildinni þó iðgjaldagreiðslur falli niður í lengri tíma en 12 mánuði.

Af hverju er svona hátt mótframlag launagreiðanda til A-deildar LSR?

Við stofnun hinnar nýju deildar innan LSR, A-deildar, var gengið út frá þeirri forsendu að réttindi skyldu vera jafnverðmæt og þau höfðu verið fram til þessa. Réttindi sjóðfélaga í LSR eru skilgreind í lögum og til að standa undir þeim lífeyrisskuldbindingum þurfti lögbundið iðgjald að vera 15,5% af heildarlaunum (4%+11,5%). Mótframlag launagreiðanda sem er breytilegt hefur haldist óbreytt, 11,5%, frá stofnun deildarinnar. 

Þarf að greiða iðgjald fyrir erlenda ríkisborgara?

Já, það þarf að greiða iðgjöld í lífeyrissjóð fyrir alla launþega sem starfa á Íslandi á aldrinum 16-70 ára. Hins vegar kunna erlendir ríkisborgarar að eiga rétt til að fá iðgjöld sín endurgreidd þegar þeir láta af störfum. Slíkan endurgreiðslurétt eiga ríkisborgarar utan evrópska efnahagssvæðisins skv. ákveðnum reglum. Sjá nánar hér.

Hvenær er hægt að hefja töku ellilífeyris hjá LSR?

Sjóðfélagar í A-deild sjóðsins geta hafið töku lífeyris hvenær sem er á aldrinum frá 60 til 70 ára og þurfa þeir ekki að vera hættir störfum þegar taka lífeyris hefst. Sjóðfélagar í B-deild sjóðsins geta hafið töku lífeyris 65 ára skv. almennu reglunni en 60 ára skv. 95 ára reglunni hafi þeir látið af því fasta starfi sem veitti þeim aðild að sjóðnum.

Hvenær er hægt að hefja töku ellífeyris hjá LH?

Almenna reglan er að hver sjóðfélagi sem orðinn er 65 ára og látið hefur af störfum, á rétt á lífeyri. Fyrir hvert ár sem iðgjald er greitt í sjóðinn af fullu starfi ávinnst 2% lífeyrisréttur. Fyrir hlutastörf ávinnst hlutfallslega lægri lífeyrisréttur, t.d. 1% fyrir hvert ár í hálfu starfi (sérregla gildir þó um réttindaávinning fyrir árslok 1996). Áunninn réttur fyrir árslok 1996 verður þó reiknaður út eftir hæsta starfshlutfalli sem hjúkrunarfræðingur hefur verið með í eitt ár samfellt eða þrjú ár samtals. 95 ára reglan er þannig að þeir sjóðfélagar sem orðnir eru a.m.k. 60 ára og greitt hafa iðgjald til sjóðsins í tilskilinn tíma geta tekið lífeyri samkvæmt svokallaðri 95 ára reglu. Sjóðfélagar sem velja þessa reglu geta hafið töku lífeyris þegar samanlagður aldur þeirra og iðgjaldagreiðslutími er 95 ár. 

Á ég rétt á örorkulífeyri?

Sjóðfélagar í A-deild sjóðsins, sem þurfa að minnka við sig vinnu eða hætta störfum sökum örorku sem metin er 40% eða meira og áunnið hafa sér a.m.k. 2 stig, eiga rétt á örorkulífeyri. Sjóðfélagar í B-deild LSR og LH, sem þurfa að minnka við sig vinnu eða hætta störfum sökum örorku sem metin er 10% eða meira, eiga rétt á örorkulífeyri. 

Hvernig sæki ég um lífeyri?

Allir þurfa að sækja um lífeyri hvort sem vinnuveitandi tilkynnir um starfslok eða ekki. Hægt er að sækja umsóknareyðublað á heimasíðu sjóðsins www.lsr.is eða fá það sent í pósti. Ef nýta á skattkort er æskilegt að það berist sjóðnum áður en fyrsta greiðsla er innt af hendi. Ef skipta á skattkorti er nauðsynlegt að hafa samband við starfsmenn sjóðsins tímanlega. Lífeyrissjóðurinn þarf upplýsingar um hvert senda á greiðslur, númer banka, höfuðbókar og reiknings. 

Við hvað er miðað þegar lífeyrir er reiknaður út?

Við upphaf lífeyristöku hjá sjóðfélögum LSR B-deildar og LH reiknast lífeyrir sem hlutfall af lokalaunum eða eftir atvikum af launum vegna 10 ára í hærra launuðu starfi. Eftir það breytast lífeyrisgreiðslur skv. eftirmannsreglu eða meðaltalsreglu. 

Hver er munurinn á eftirmannsreglu og meðaltalsreglu?

Skv. eftirmannsreglu fylgja lífeyrisgreiðslur þeim launum sem greidd eru fyrir það starf er lífeyrisþeginn gegndi síðast eða fyrir hærra launað starf/störf en lokastarf samtals í meira en 10 ár. Skv. meðaltalsreglu fylgja lífeyrisgreiðslur þeim meðalbreytingum sem verða á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu. Hagstofa Íslands reiknar út þessar meðalbreytingar mánaðarlega. Innan þriggja mánaða frá upphafi lífeyristöku þarf að velja hvort lífeyrisgreiðslur verði samkvæmt eftirmannsreglu. Ef það er ekki gert fylgja lífeyrisgreiðslur sjálfkrafa meðaltalsreglu. Hægt er að skipta af eftirmannsreglu yfir á meðaltalsreglu. Umsókn um slíkt tekur gildi 3 mánuðum eftir að hún berst LSR. Eftir það er ekki hægt að skipta af meðaltalsreglu yfir á eftirmannsreglu. 

Á ég réttindi hjá öðrum sjóðum?

Gerð hefur verið svokölluð lífeyrisskrá yfir alla þá sem einhvern tímann hafa greitt til lífeyrissjóða. Í þeirri skrá kemur fram til hvaða lífeyrissjóða hver einstaklingur hefur greitt. Lífeyrissjóðir veita sjóðfélögum upplýsingar úr skránni. Í skránni eru einungis upplýsingar um það til hvaða sjóða viðkomandi sjóðfélagi hefur greitt en engar frekari upplýsingar varðandi greiðslu iðgjalda eða réttindi. Hafa þarf samband við viðkomandi sjóð til að fá þær upplýsingar. 

Hvernig sæki ég um lán?

Þú fyllir út umsókn á eyðublaði sem þú færð hjá sjóðnum eða prentar út af þessari síðu (eyðublöð) og sendir hana til sjóðsins ásamt eftirtöldum gögnum: Veðbókarvottorð sem sjóðurinn getur útvegað í flestum tilvikum gegn vægu gjaldi sé þess óskað. Síðustu kvittanir áhvílandi lána. Fyllir út greiðsluáætlun sem þú færð hjá sjóðnum eða prentar út af þessari síðu. Í einhverjum tilvikum er óskað eftir greiðslumati frá banka. Verðmat löggilts fasteignasala ef miða á veðsetningu við það. Ef fasteignamat er notað, sér sjóðurinn um að útvega matið.

Hvar næ ég í veðbókarvottorð?

Lífeyrissjóðurinn hefur netaðgang að veðbókarvottorðum vegna flestra eigna á landinu. Bankar, fasteignasölur og fleiri hafa sama aðgang auk þess sem öll sýslumannsembætti gefa út vottorð. Útprentun hjá sjóðnum kostar 900 krónur. 

Hvar fæ ég fasteignamat?  

T.d. hjá sjóðnum, bönkum o.fl. en einnig eru matstölur á fasteignaseðlum sem sendir eru út árlega til hvers fasteignareiganda. 

Hversu hátt lán get ég fengið?

Hámark ræðst af veðhæfi fasteignar, en gerðar eru ríkari kröfur til trygginga og greiðslugetu ef lán er umfram 10 milljónir en þá er krafist greiðslumats. Það er gert hjá sjóðnum, lántakanda að kostnaðarlausu en einnig er hægt að fá greiðslumat hjá bönkum. 

Ég er með gamalt lán hjá ykkur. Á ég rétt á að taka annað nýtt lán hjá sjóðnum?

Já, ef greiðslugeta og fullnægjandi veð er fyrir hendi.

Hvaða kröfur gerið þið um veð?

Lánað er gegn veði í íbúðarhúsnæði, 65% af fasteignamati eða 65% af verðmati. Lán má þó aldrei fara yfir samtölu brunamótamats og lóðarmats. Nánari ákvæði eru í lánareglum.

Hver er lánstíminn og vextir í dag?

Lánstími er 5 til 40 ár. Breytilegir vextir eru 3,95 % en fastir vextir eru 4,4 % (breytt 28. september 2011). Lánin eru verðtryggð m.v. neysluverðsvísitölu. 

Á ég rétt ef annar hefur tekið við láni sem ég tók?  

Já.  

Hvað er langur afgreiðslutími lána?

Að jafnaði allt að hálfur mánuður.  

Hvaða gögn þurfið þið að fá?

Lánsumsókn og síðustu kvittanir áhvílandi lána. Einnig þarf veðbókarvottorð, fasteignamat (eða verðmat) en það fæst útprentað hjá lífeyrissjóðnum sé þess óskað. Ef heildarlán hjá sjóðnum fara yfir 10 milljónir, þá þarf að sækja um greiðslumat og koma með launaseðla síðustu þriggja mánaða, staðfesta skattaskýrslu og yfirlit yfir allar skuldir lántakenda. 

Ég er lífeyrisþegi. Á ég rétt á láni?

Já

Er hægt að greiða lán upp?

Já. Lán má greiða upp hvenær sem er án nokkurs kostnaðar.

Er hægt að greiða inn á höfuðstólinn?

Já. Greiða má inn á höfuðstólinn hvenær sem er án nokkurs kostnaðar.

Hvað er séreignarsparnaður?

Vegna ákvæða laga um frestun skattlagningar, sem fela það í sér að draga má greidd lífeyrisiðgjöld sem nema allt að 8% af heildarlaunum frá skattstofni, þá er heimilt að greiða allt að 4% af heildarlaunum sem iðgjald í séreignarsjóð til viðbótar við lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð. Sjóðfélagar í séreignarsjóð eiga þá jafnan kost á mótframlagi frá launagreiðanda sem getur numið allt að 2,0% til viðbótar.

Hvaða fjárfestingarleið á að velja í séreignarsparnaði?

Valin fjárfestingarleið fer eftir áhættuþoli og aldri hvers og eins. Almenna reglan er sú að eftir því sem sjóðfélagi er yngri því meira er áhættuþol hans, hann hefur lengri tíma til að ávaxta sparnað sinn og þolir því frekar sveiflur sem fylgja hlutabréfaverði. Jafnan er það svo að fjárfestingar í skuldabréfum eru áhættuminni en fjárfestingar í hlutabréfum. Sögulega séð hafa hlutabréf gefið af sér hærri ávöxtun en skuldabréf en áhætta og sveiflur eru jafnframt meiri. 

Hvenær er hægt að fá séreign sína útborgaða?

Séreignarlífeyrir er laus til útborgunar við 60 ára aldur.  

Hvað þýðir skattfrestun?

Vegna ákvæða laga um frestun skattlagningar, sem fela það í sér að draga má greidd lífeyrisiðgjöld sem nema allt að 8% af heildarlaunum frá skattstofni. Við útborgun séreignarlífeyris þá er skatturinn greiddur.

Hvað er Sér-leið?

Sér-leið er þægilegt sparnaðarform sem hefur það markmið að fjárfestingarstefna fylgi aldri sjóðfélaga og áhættuvali hans. Það er eðlilegt að draga úr vægi áhættumeiri fjárfestinga eftir því sem fólk eldist og nær dregur lífeyrisgreiðslum. Sjóðfélagar hafa val um Leið I og Leið II til 55 ára aldurs en flytjast þá sjálfkrafa í Leið III sem ávaxta séreignarsparnaðinn á verðtryggðum innlánsreikningum.

Skilyrt veðleyfi - Er hægt að taka lán hjá öðrum lánastofnunum og fara fram fyrir LSR í veðröð ?  

Já, með því skilyrði að nýja lánið sé ekki hærra en nemur uppgreiðsluverðmæti þeirra lána sem eru fyrir framan LSR í veðröðinni, að viðbættum lántökukostnaði vegna nýja lánsins og að lánastofnunin skuldbindi sig til að ábyrgjast uppgreiðslur þeirra lána sem eru fyrir framan LSR lánið í veðröðinni. LSR útbýr skilyrta veðleyfið að fengnu afriti af nýja skuldabréfinu.