Afkoma LSR á árinu 2025 var ágæt við talsvert erfiðar aðstæður á mörkuðum, bæði hér heima og erlendis. Raunávöxtun sjóðsins í heild var 2,7% og jukust eignir sjóðsins um rúma 107 milljarða króna. Heildareignir sjóðsins hafa aldrei verið jafn miklar, eða um 1.664 milljarðar króna við síðustu áramót. Til að setja stærð eignasafnsins í samhengi má nefna að það samsvarar rétt um þriðjungi af landsframleiðslu Íslands á síðasta ári. Megindeild sjóðsins, A-deild, heldur áfram að vaxa hratt og er ánægjulegt að geta þess að tryggingafræðileg staða hennar var jákvæð sem nemur 0,8% í lok árs og var því jákvæð annað árið í röð.

Þá fjölgar þeim enn sem greiða iðgjöld til sjóðsins en virkir sjóðfélagar voru um 32.000 á síðasta ári. Á árinu 2025 greiddi LSR rúmlega 117 milljarða króna í lífeyris- og séreignargreiðslur, eða tæplega 10 milljarða króna á mánuði að meðaltali, sem sýnir vel hversu umfangsmikil starfsemi sjóðsins er, ekki bara fyrir sjóðfélaga, heldur efnahagslífið í heild.

Ólga á erlendum mörkuðum

Tæplega helmingur eigna LSR er fjárfestur á erlendum verðbréfamörkuðum. Í umfangsmiklu eignasafni eykur það eigna- og áhættudreifingu að fjárfesta utan landsteinanna en fjölgar um leið áhættuþáttum í starfsemi sjóðsins. Þannig geta til dæmis pólitískur óstöðugleiki á heimsvísu og sveiflur í gengi krónunnar haft töluverð áhrif á ávöxtun hverju sinni. Á síðasta ári styrktist krónan til að mynda um hátt í 10% gagnvart bandaríkjadollar, sem er helsta uppgjörsmynt erlendra eigna sjóðsins, og dró það töluvert úr ávöxtun sjóðsins af erlendum eignum í krónum talið.

Árið 2025 var sannkallað umbrotaár, sér í lagi þegar horft er til alþjóðamála og erlendra markaða. Ekkert lát var á stríðsátökum í Úkraínu og fyrir botni Miðjarðarhafs en í kjölfar forsetaskipta í Bandaríkjunum í upphafi árs jókst óvissustigið, bæði í alþjóðastjórnmálum og á fjármálamörkuðum. Óútreiknanlegar ákvarðanir um álagningu tolla í milliríkjaviðskiptum ollu miklu flökti á fjármálamörkuðum og hafa haft aukinn kostnað í för með sér, sem hefur ýtt undir verðbólgu um allan heim. Þá sköpuðu yfirlýsingar ráðamanna í Bandaríkjunum um mögulega yfirtöku Grænlands í óþökk Evrópuríkja verulega óvissu um samskipti vestrænna þjóða undir lok síðasta árs. 

Þótt öldurnar hafi lægt hvað Grænland varðar hefur óvissuástandið síst lagast það sem af er þessu ári. Með hernaði sínum í Íran hafa bandarísk stjórnvöld kallað fram miklar hækkanir á heimsmarkaðsverði á olíu og þar með aukið enn á óvissu í alþjóðamálum og alþjóðaviðskiptum. Sá stöðugleiki sem einkennt hefur alþjóðlegt fjárfestingaumhverfi á undanförnum árum hefur vikið fyrir stórauknu valdabrölti stórvelda og standa horfur til að áfram verði róstusamt í heiminum næstu misserin. Það er því ljóst að pólitísk áhætta á fjármálamörkuðum hefur aukist og fyrir LSR er nauðsynlegt að líta til þess við áhættudreifingu eignasafns sjóðsins. 

Fleiri blikur eru á lofti vestanhafs, því þar hafa skuldir hins opinbera vaxið hratt auk þess sem ávöxtun á fjármálamörkuðum síðustu misserin hefur að miklu leyti verið drifin af fáum, stórum tæknifyrirtækjum í tengslum við þróun og uppbyggingu gervigreindar. Þar með eykst áhættustigið á bandarískum fjármálamarkaði, sem kemur til viðbótar við pólitísku áhættuna. 

Bandarískur hlutabréfamarkaður myndar ríflega 70% af heimsvísitölu hlutabréfa og bandaríkjadollar er mikilvægasta viðskiptamynt heimsins. Þar af leiðandi eru bandarískar eignir töluverður hluti eignasafns LSR. Í ljósi ofangreindra áhættuþátta eru bandarískar eignir nokkuð undirvigtaðar í eignasafni sjóðsins um þessar mundir og ekki er útlit fyrir að breyting verði þar á í bráð.

Mikilvægt að rýmka reglur um fjárfestingar

Það bar helst til tíðinda á innlendum vettvangi hjá LSR að á síðasta ári náðist sátt um slit ÍL-sjóðs, sem er mikið fagnaðarefni. Miklir hagsmunir voru undir fyrir bæði lífeyrissjóði og ríkissjóð og því skipti höfuðmáli að leiða málið til farsællar niðurstöðu. 

Á síðasta ári áttu lífeyrissjóðir og stjórnvöld í góðu samtali um endurskoðun á fjárfestingarheimildum sjóðanna. Markmið þeirrar vinnu er að einfalda regluverkið, draga úr magnbundnum takmörkunum og auka vægi skynsemisreglu við mat á fjárfestingum. Um mikið hagsmunamál er að ræða fyrir lífeyrissjóðina og sjóðfélaga þeirra, enda er þeim sniðinn þröngur stakkur í núgildandi kerfi miðað við hversu umfangsmiklar eignir þeirra eru orðnar. Lagafrumvarp byggt á þessari vinnu er nú til meðferðar á Alþingi og eru bundnar vonir við að það verði samþykkt síðar á árinu. 

Langtímafjárfestar þurfa að huga að sjálfbærnimálum

Árið 2025 markaðist einnig af umtalsverðu bakslagi í sjálfbærnimálum. Vestanhafs hefur markvisst verið dregið úr reglum á þessu sviði eða þær verið felldar úr gildi. Í Evrópu leiddi gagnrýni á sjálfbærnilöggjöf til þess að ESB hefur einfaldað regluverk sitt í þessum efnum. 

Hér er á ferðinni varhugaverð þróun sem einkennist af skammsýni. Þótt vissulega þurfi að gæta þess að regluverk gangi ekki of langt megum við ekki leggja árar í bát þegar kemur að sjálfbærni. Sem langtímafjárfesti ber okkur skylda til að ganga ekki svo á náttúrulegar eða samfélagslegar auðlindir að það skerði lífsgæði komandi kynslóða. 

Fyrir lífeyrissjóði snýst þetta ekki aðeins um að hafa jákvæð áhrif á samfélag og umhverfi, heldur fremur um að lágmarka þá áhættu sem fylgir ósjálfbærri starfsemi. Slík áhætta getur haft veruleg áhrif á fjárhagslegt virði eignasafns LSR til lengri tíma litið. Þar sem sjálfbærniáhætta raungerist gjarnan á löngum tíma er mikilvægt að sjóðurinn greini hana og bregðist við henni með markvissum hætti, enda styður það við langtímaárangur í fjárfestingastarfsemi hans.

Einfaldari og hagkvæmari séreignarsparnaður

Á síðasta ári var ráðist í endurskoðun á séreignarþjónustu LSR með það að markmiði að lækka rekstrarkostnað og bjóða sjóðfélögum upp á einfaldari og betri valkosti. Tekin var ákvörðun um að fækka séreignarleiðunum úr fjórum í tvær, þ.e. Verðbréfaleið annars vegar og Innlánaleið hins vegar. Verðbréfaleið tekur mið af fjárfestingarstefnu A-deildar en þannig næst fram samlegð sem eykur skilvirkni við eignastýringu og umsýslu um leið og stefnt er að góðri ávöxtun til lengri tíma. Í Innlánaleið eru fjármunir hins vegar alfarið ávaxtaðir á innlánsreikningum sem lágmarkar sveiflur í ávöxtun.

Með þessu verður séreignarþjónusta LSR með þeim hagkvæmustu á íslenskum markaði hvað varðar rekstrarkostnað. Þegar einnig er horft til þess að LSR tekur hvorki upphafsgjöld né sölulaun, tekur engin aukagjöld af iðgjöldum og engin gjöld ef hætt er að greiða í séreignina, er augljóst að Séreign LSR er afar góður valkostur fyrir sjóðfélaga LSR. 

Mikilvæg skref í stafrænni þjónustu

Undanfarin ár hefur LSR lagt ríka áherslu á þróun stafrænna lausna fyrir sjóðfélaga. Í upphafi var lögð áhersla á innri vinnu í kerfum sjóðsins en sú vinna er nú farin að skila sér í auknum mæli til sjóðfélaga með bættri stafrænni þjónustu. Meðal nýjunga sem kynntar voru til leiks á síðasta ári má nefna uppfærslu á lífeyrisreiknivél þar sem í fyrsta sinn er hægt að reikna áhrif þess að taka hálf eftirlaun eða starfa áfram samhliða eftirlaunatöku auk nýs innskráningarmöguleika á Mínar síður sem nýtist sérstaklega sjóðfélögum erlendis. Þá voru fyrstu umsóknirnar í nýju rafrænu umsóknarkerfi sjóðsins teknar í notkun en þær eru mun einfaldari og þægilegri í notkun en eldri umsóknir. 

Enn frekari nýjungar eru svo væntanlegar á þessu ári, enda er rafræn þjónusta sífellt mikilvægari þáttur í þjónustu sjóðsins til sjóðfélaga. Þjónustukannanir sýna að ánægja sjóðfélaga með rafræna þjónustu LSR hefur aukist umtalsvert og er ánægjulegt að sjá hvernig vinna síðustu ára hefur skilað mælanlegum árangri.

Starfsfólk LSR stendur vaktina víðar en í rafrænni þjónustu. Sem dæmi má nefna að á síðasta ári bárust sjóðnum rúmlega 39.000 tölvupóstar, hringt var yfir 13.000 sinnum og heimsóknir í afgreiðsluna við Engjateig voru tæplega 3.700. Verkefnin eru því ærin hjá starfsfólki LSR, sem rækti þjónustuhlutverk sitt í þágu sjóðfélaga af mikilli prýði á árinu.

Ég vil að lokum fyrir hönd stjórnar sjóðsins þakka starfsfólki fyrir framlag þess, auk þess að þakka sjóðfélögum, launagreiðendum og öðrum samstarfsaðilum sjóðsins fyrir gott samstarf.