Eignir og markaðir

Í árslok stóð samanlagt eignasafn LSR í 1.664 mö.kr. sem er aukning um 107,6 ma.kr. frá fyrra ári. Eignasafn sjóðsins hefur vaxið jafnt og þétt á undanförnum árum og þar af hefur vöxturinn síðustu fimm ár verið um 497 ma.kr. Skiptingu eignasafnsins má sjá hér fyrir neðan. 

Eignasamsetning í verðbréfasafni LSR endurspeglar þann áhættuvilja sem sjóðurinn hefur markað sér. Erlendar fjárfestingar hafa farið vaxandi á undanförnum árum og styðja við eigna- og áhættudreifingu í eignasafni sjóðsins, enda safnið stórt í samanburði við íslenska hagkerfið.

Við stýringu eigna er leitast við að hafa dreifingu í eignasafninu sem mesta, með hagkvæmasta samvali verðbréfa og með hliðsjón af landsvæðum, atvinnugreinum, útgefendum og gjaldmiðlum. Jafnframt er horft til sjálfbærnisjónarmiða og þá helst umhverfislegra þátta, félagslegra þátta og stjórnarhátta við mat á áhættu fjárfestingarkosta í samræmi við fjárfestingarstefnu, eigendastefnu og sjálfbærnistefnu sjóðsins. Nánari sundurliðun og greiningu á einstökum tegundum verðbréfa má finna í skýringum með ársreikningi sjóðsins. 

Á árinu keypti LSR verðbréf og veitti lán fyrir samtals 66 ma.kr. að teknu tilliti til seldra bréfa, endurgreiðslna úr sjóðum og uppgreiddra sjóðfélagalána. Fjárfestingastefna einstakra deilda sjóðsins tekur mið af eðli og umfangi fjárstreymis þeirra. A-deild LSR er tiltölulega ungur sjóður og nýtur þess að iðgjaldagreiðslur eru umtalsvert hærri en lífeyrisgreiðslur, sem leiðir til jákvæðs greiðsluflæðis. B-deild, sem er eldri og lokuð fyrir nýjum sjóðfélögum, býr við neikvætt greiðsluflæði. Af þeim sökum er nauðsynlegt að selja eignir úr eignasafni B-deildar til að mæta reglubundnum lífeyrisgreiðslum. 

Fjárfestingar í skuldabréfum jukust töluvert frá fyrra ári, en þær höfðu verið tæplega 31 ma.kr. á árinu 2024. Kaup á innlendum skuldabréfum námu 34,4 mö.kr. á árinu 2025 að teknu tilliti til sölu og uppgreiðslna. Þar af voru útlán til sjóðfélaga 22,1 ma.kr. að frádregnum uppgreiddum lánum. Fjárfesting í erlendum skuldabréfasjóðum nam 8,3 ma.kr. á árinu. 

Fjárfest var í hlutabréfum fyrir samtals 20,9 ma.kr. á árinu. A-deild fjárfesti í innlendum og erlendum hlutabréfum og hlutdeildarskírteinum fyrir 38,2 ma.kr. á árinu, að teknu tilliti til seldra bréfa og endurgreiðslna úr sérhæfðum sjóðum. B-deild seldi innlend og erlend hlutabréf og hlutdeildarskirteini á árinu fyrir 17,6 ma.kr. til að mæta útborgunum lífeyris.

Innlent skuldabréfasafn LSR er vel dreift á ólíka skuldabréfaflokka, með tilliti til verðtryggingar, lánstíma og undirliggjandi trygginga. Stærstu eignaflokkar í safni sjóðsins eru skuldabréf með ríkisábyrgð, útlán til sjóðfélaga og fyrirtækjaskuldabréf.

Árið 2025 var ár mikilla sviptinga og óvissu á mörkuðum þar sem óvæntar aðgerðir í tollastefnu Bandaríkjanna, fall flugfélags, bilun í álveri og óvissa á lánamörkuðum léku aðalhlutverk. Íslenska hagkerfið, lítið opið hagkerfi sem þrífst best í opnum alþjóðaviðskiptum, þurfti að takast á við nýjan veruleika. Sú óvissa sem skapaðist í tolladeilum Bandaríkjanna og helstu mótaðila hafði neikvæð áhrif á verðbólgu- og vaxtavæntingar framan af ári sem ýtti ávöxtunarkröfu verðtryggðra og óverðtryggðra ríkisbréfa ofar þrátt fyrir stýrivaxtalækkanir. 

Raungengi krónunnar styrktist á árinu 2025 þrátt fyrir miklar verðsveiflur á verðbréfamörkuðum og aukna óvissu á alþjóðamörkuðum. Mikil uppbygging í laxeldi og lyfjaiðnaði litaði enn fremur vöruskiptajöfnuð á árinu 2025 en þær fjárfestingar munu án efa skila sér til framtíðar sem sterkari stoðir í heildarútflutningi landsins. Ferðaþjónustan hélt betur velli en væntingar stóðu til og skilaði áfram aukningu ferðamanna á milli ára, þrátt fyrir fall flugfélagsins FlyPlay. Álverð hækkaði verulega á árinu sem studdi við greinina á sama tíma og minni framleiðsla hjá Norðuráli á Grundartanga vegna bilunar dró úr útflutningi. Þá hefur hátt afurðaverð á bolfiski stutt við sjávarútveginn sem skilaði ágætri afkomu þrátt fyrir litlar loðnuveiðar á tímabilinu.

Í kjölfarið á fyrrgreindum áföllum lækkaði ávöxtunarkrafa ríkisbréfa heilt yfir og endaði á svipuðum eða lægri slóðum en í upphafi árs. Þar af leiðandi skilaði skuldabréfasafnið ásættanlegri ávöxtun með vaxtagreiðslum, verðbótum og gengismun.

Kaupmáttur og sparnaður heimila hefur vaxið mikið síðustu ár samhliða litlu atvinnuleysi og ríkisútgjalda- og raunvaxtaaðhald hefur ekki dregið nægjanlega úr eftirspurn. Slíkt samspil eykur verðbólgu sem verður óviðráðanlegri en ella án aðgerða. Ytri áföll, líkt og hækkandi tollar eða óvæntar hrávöruverðshækkanir, eru mjög óheppileg í slíku ástandi og geta viðhaldið verðbólgu á sama tíma og samdráttur er í hagkerfinu. Verðbólguvæntingar jukust verulega í lok árs eftir óhagfelldar verðbólgumælingar.

Verðbólga hér á landi hefur haldist umfram markmið Seðlabankans undanfarin misseri og lækkaði einungis úr 4,8% í 4,5% á milli ára sem hefur hægt á vaxtalækkunarferli Seðlabankans sem þó lækkaði stýrivexti úr 8,5% í 7,25% á árinu 2025. Í október voru kjörvextir Íslandsbanka dæmdir ólöglegir sem vaxtaviðmið á breytilegum útlánum sem veldur, a.m.k. til skemmri tíma, hærri greiðslubyrði lánþega og dregur þar af leiðandi úr kaupmætti á fasteignamarkaði. Líkur eru því á að fasteignamarkaðurinn kólni hraðar en áður var búist við.

Hagvöxtur jókst frá árinu 2024 úr -1,2% í 1,3% á árinu 2025 en atvinnuleysi jókst á árinu og mældist tæplega 5% í árslok. Vísitala verðtryggðra viðmiðunarskuldabréfa (NOMXIREAL) hækkaði um 6,9% á árinu og vísitala óverðtryggðra viðmiðunarskuldabréfa (NOMXINOM) hækkaði um 8,2%.

Innlent hlutabréfasafn LSR er vel dreift á flestar atvinnugreinar landsins. Innlend hlutabréf í eignasafni LSR námu 255,1 mö.kr. í lok árs 2025. Þau skiptast þannig að skráð bréf voru 205,6 ma.kr. og óskráð bréf og sérhæfðir sjóðir voru 49,3 ma.kr. 

Safn skráðra innlendra hlutabréfa óx að nafnvirði um 6,1% á árinu og nam virði þess 205,6 mö.kr. í árslok. Til samanburðar lækkaði heildarvísitalan OMXIGI um 5,9% og OMXI15 vísitalan, sem endurspeglar 15 veltumestu félögin í kauphöllinni, lækkaði um 2,1%. Þau félög sem skiluðu hæstu ávöxtun á árinu í safni sjóðsins voru Arion banki hf., Íslandsbanki hf. og Kvika hf. 

Á undanförnum misserum hefur innlendur hlutabréfamarkaður gengið í gegnum miklar sveiflur meðal annars vegna viðvarandi verðbólgu og hækkandi stýrivaxta og var árið 2025 engin undantekning. Á brattann var að sækja á fyrstu mánuðum ársins vegna óvissu um tollastefnu Bandaríkjanna og mótaðila þeirra.

Þegar leið á árið tók markaðurinn við sér og hækkaði frá lægsta punkti. Grunnrekstur innlendra rekstrarfélaga, fasteignafélaga og banka var almennt sterkur og endurspeglaði uppsafnaðan styrk hagkerfisins og áralanga kaupmáttaraukningu. 

Mikil eftirspurn fjárfesta og almennings eftir eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka sem og fyrirhugaðir samrunar fjármálafyrirtækja studdu einnig við markaðinn og þá sérstaklega Arion og Íslandsbanka sem vega þungt í vísitölu.

Útflutningsfyrirtækin Eimskip, Icelandair og Alvotech urðu fyrir barðinu á óhagstæðum ytri aðstæðum, svo sem óvissu um tolla og samskipti Bandaríkjanna og Evrópu, og einnig gerði töluverð styrking krónunnar á árinu 2025 þeim erfitt fyrir.

Áfall Alvotech, þegar bandaríska lyfjastofnunin hafnaði tímabundið sölu á nýjum lyfjum félagsins vegna framleiðsluaðstöðu, hafði verulega neikvæð áhrif á ávöxtun félagsins sem hafði að auki glímt við mikla óvissu vegna tolla á erlend lyfjafyrirtæki í Bandaríkjunum. Aðrar lyfjastofnanir hafa heimilað sölu sömu lyfja á öðrum mörkuðum. Þá má nefna að breytingar og flókin útfærsla á veiðigjöldum juku áhættuálag í verðlagningu sjávarútvegsfyrirtækja hjá fagfjárfestum.

Undirliggjandi verðlagning markaðarins er hagstæð að mati eignastýringar sjóðsins en óvissan hefur heldur aukist sé litið til næstu missera, samanber umfjöllun um innlendan skuldabréfamarkað. Aukin verðbólga og óvissa í alþjóðamálum eykur áhættuálag almennt en sé litið til stöðu Íslands hvað varðar útflutningsgreinar, skuldastöðu og staðsetningu þá er hlutfallslegur styrkleiki markaðarins enn sem komið er sterkari en hjá samanburðarþjóðum. Stöðugt raungengi krónunnar í gegnum óvissutímabil síðustu missera styður við þá mynd af hagkerfinu. Þó má áfram búast við meiri sveiflum á markaðnum vegna smæðar og seljanleika en hjá þróaðri mörkuðum.

Eignarhlutir í hlutafélögum, öðrum en skráðum hlutafélögum, námu 49,3 mö.kr. í lok árs. Undir sérhæfða sjóði í safni LSR falla aðallega framtakssjóðir og nýsköpunarsjóðir. Fjárfestingarnar eru oft á innköllunarformi þar sem áskriftarloforð eru kölluð inn á fjárfestingartíma sjóðanna. 

Framtakssjóðir fjárfesta í óskráðum félögum á mismunandi fjárfestingarstigum með það meginmarkmið að auka virðissköpun og vöxt þeirra félaga sem fjárfest er í. Nýsköpunarsjóðir fjárfesta í félögum á fyrstu árum starfsemi þeirra. Slíkir sjóðir falla undir eitt af þeim Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna sem LSR hefur tileinkað sér í sjálfbærnistefnu sinni, nánar tiltekið markmið númer 9, sem gengur út á að hlúa að nýsköpun og stuðla að sjálfbærri iðnvæðingu. Nánar er fjallað um þau viðmið sem sjóðurinn hefur tileinkað sér í sjálfbærnistefnu LSR.

Fjárfestingar LSR í erlendum skráðum verðbréfum eru að stærstum hluta í gegnum verðbréfasjóði og er sjóðurinn í samstarfi við eignastýringaraðila um ávöxtun fjármuna á erlendum verðbréfamörkuðum. Við val á sjóðum er horft til margra þátta, m.a. fjárfestingarstefnu og aðferðafræði, sjálfbærniviðmiða, áhættudreifingar, reynslu, árangurs og kostnaðar stýringaraðila. LSR fjárfestir bæði í vísitölusjóðum og sjóðum sem beita virkri stýringu við val á eignum og leggur áherslu á góða dreifingu í verðbréfasafni sjóðsins.  

Eign LSR í sjóðum sem fjárfesta í skráðum erlendum hlutabréfum var 554,5 ma.kr. í árslok og skilaði 6,8% nafnávöxtun á árinu í krónum talið. Alheimsvísitala hlutabréfa hækkaði um 22,3% í dollurum talið en sökum gengislækkunar dollars á árinu mældist hækkunin 10,8% í krónum talið. 

Ávöxtun hlutabréfamarkaða var góð á árinu og byggði sú þróun á breiðari grunni en mörg hin fyrri ár. Árið 2025 var umbrotasamt og verður að líkindum talið eftirminnilegt í sögubókum framtíðarinnar. Forsetaskipti í Hvíta húsinu í ársbyrjun 2025 mörkuðu upphaf að róstusömu ári þar sem forsetinn hefur farið mikinn á flestum sviðum efnahagsmála og alþjóðlegra stjórnmála síðan. Aðgerðir á sviði tolla- og utanríkismála höfðu verulega áhrif á þróun verðbréfamarkaða erlendis sem og innanlands.

Innrásarstríð Rússa í Úkraínu hélt áfram á árinu og Ísrael stóð fyrir nær samfelldum árásum á Gaza-svæðið, þar til friðarsamkomulag komst á í október, og gerði árásir í nágrannalöndunum Líbanon, Sýrlandi, Íran og Katar. Bandaríkin gerðu tilraun til að eyðileggja kjarnorkuframleiðslu Írana. Eftir kröftuga hækkun alheimsvísitölu hlutabréfa á fyrstu vikum ársins tók við snörp dýfa í kjölfar tolladags Bandaríkjaforseta. Á síðustu 8 mánuðum ársins varð hins vegar linnulítil hækkun á alheimsvísitölu hlutabréfa sem hækkaði út árið um 38% frá lægsta gildi ársins og var umtalsvert meiri sveifla innan árs en fjárfestar eiga að venjast. Helstu ástæður þessara stóru breytinga í væntingum fjárfesta skýrast helst af ófyrirsjáanlegum efnahagsaðgerðum, væntingum um arðsemi af uppbyggingu gervigreindar og góðri hagnaðarmyndun byggðri á sterkum vinnumarkaði í helstu hagkerfum heimsins.

Uppbygging erlenda hlutabréfasafns LSR grundvallast á áhættudreifingu og skýrist frávik í ávöxtun safnsins frá alheimsvísitölu að langmestu leyti af því hversu fá fyrirtæki drifu áfram ávöxtun alheimsvísitölunnar og að varfærnir sjóðir í safni LSR náðu ekki að halda í við ávöxtun sem að miklu leyti var drifin áfram af fjárfestingum tengdum gervigreind.

Verðbólga erlendis fór lækkandi á árinu og lækkaði í markmið Seðlabanka Evrópu og í áttina að markmiði Seðlabanka Bandaríkjanna en hefur þó reynst þrálátari en vonast hafði verið eftir. Sífelldar breytingar Bandaríkjaforseta á tollastefnu valda mestri óvissu um verðbólguhorfur og hafa mikil áhrif á verðmyndun á mörkuðum. Af verðlagningu áhættusamra eigna að dæma virtust fjárfestar bjartsýnir á að verðbólgan myndi sigla niður í markmið og að langtímavextir myndu lækka samhliða því. 

Erlendir sérhæfðir sjóðir eru sjóðir á innköllunarformi þar sem áskriftarloforð eru kölluð inn á fjárfestingartíma sjóðanna. Sjóðirnir fjárfesta á heimsvísu og undir erlenda sérhæfða sjóði í safni LSR falla aðallega framtakssjóðir og innviðasjóðir. Erlendir sérhæfðir sjóðir í safni LSR fjárfesta í óskráðum félögum á mismunandi fjárfestingarstigum, þó aðallega meðalstórum og stórum félögum, í því augnamiði að auka við vöxt og virðissköpun félaga á heimsvísu. 

Safn erlendra sérhæfðra fjárfestinga hjá LSR nam 135,3 mö.kr. í árslok. Safnið hefur farið stækkandi í A-deild á undanförnum árum. Markaðsaðstæður á óskráðum mörkuðum voru krefjandi á árinu, eins og undanfarin tvö ár. Hátt vaxtastig setti þrýsting á virðismat undirliggjandi eigna sjóðanna og þar með ávöxtun. Minni seljanleiki eigna síðastliðin ár hefur skilað sér í lægri endurgreiðslum söluandvirðis til fjárfesta en væntingar stóðu til. Stýringaraðilar eru þó bjartsýnir á að sú stífla geti að einhverju leyti losnað á næstu misserum. 

Erlent skuldabréfasafn LSR samanstendur af skráðum og óskráðum skuldabréfasjóðum sem fjárfesta í skuldabréfum og lánasjóðum þar sem megináhersla er á örugg lán til fyrirtækja í Evrópu og Bandaríkjunum.

Ávöxtunarkrafa bandarískra ríkisskuldabréfa fór lækkandi eftir því sem leið á árið 2025, samhliða verðbólgu og verðbólguvæntingum. Lækkun ávöxtunarkröfunnar varð meiri á styttri enda ferilsins en þeim lengri og varð því kúrfa ávöxtunarkröfunnar meira upphallandi en misserin á undan. Helstu áhrifaþættir þessarar þróunar voru tollamál í Bandaríkjunum og vaxandi skuldsetning ríkissjóðs þar í landi, sem er mörgum að verða áhyggjuefni. 

Þróun ávöxtunarkröfu á ríkisbréf í Evrópu var aðeins ólík en grunnvextir til skemmri tíma eru lægri þar en í Bandaríkjunum og langtímavextir hækkuðu um 0,5%, mest vegna boðaðrar aukningar ríkisútgjalda til varnarmála. Áhættuálag á aðra útgefendur á erlendum skuldabréfamarkaði hélst lágt yfir árið og mátti lesa út úr því að fjárfestar væntu lækkandi vaxta án þess að vanskilahlutföll myndu hækka snögglega. Yfir árið varð ávöxtun heimsvísitölu skuldabréfa 8,2% reiknað í dollurum en vegna veikingar dollars mældist hún -2% í krónum talið.

Horfur á erlendum skuldabréfamörkuðum voru í lok árs 2025 taldar ágætar, enda sýndu þeir mikinn styrk þrátt fyrir ýmsar áskoranir í ytra umhverfinu. Erlendir skuldabréfamarkaðir bjóða upp á góð tækifæri til áhættudreifingar og með virkri stýringu fjármuna má áfram finna góð ávöxtunartækifæri í eignaflokknum.

Sjóðfélagalán stóðu í rúmum 145,8 ma.kr. í lok árs, sem er aukning um 14,3% frá fyrra ári. Veittum lánum fjölgaði töluvert á milli ára, því alls voru veitt 1.264 lán á árinu miðað við 733 lán árið á undan. Veitt lán námu rúmlega 37,1 ma.kr. á árinu sem er hækkun um 176% milli ára á nettó útborguðum lánum. Uppgreiðslur lána námu tæpum 15 ma.kr., sem er hærri fjárhæð en árið á undan þegar lán að andvirði um 7 ma.kr. voru greidd upp.

Á árinu voru 46,4% af heildarlánsfjárhæð veittra lána óverðtryggð en 53,6% verðtryggð. Það er nokkur breyting frá fyrra ári, því þá var hlutfall óverðtryggðra lána 31,9% en verðtryggð lán voru 68,1% af heildarupphæð veittra lána.

Vextir lána með endurskoðunarákvæði lækkuðu á árinu. Þannig lækkuðu vextir óverðtryggðra sjóðfélagalána úr 9% í ársbyrjun í 8,05% við lok árs og vextir verðtryggðra lána lækkuðu úr 4,5% í 4,2%. Engar breytingar urðu hins vegar á vöxtum verðtryggðra lána með föstum vöxtum, sem voru 4,5% allt árið. 

Í kjölfar dóms Hæstaréttar sem féll í október á síðasta ári í máli nr. 55/2024 gegn Íslandsbanka varðandi skilmála óverðtryggðra íbúðalána á breytilegum vöxtum var gert hlé á veitingu lána með vaxtaendurskoðun. Dómurinn hafði þau áhrif að lánveitendur drógu almennt úr framboði íbúðalána á síðari hluta ársins. Verðtryggð lán með föstum vöxtum út lánstímann hafa hins vegar áfram staðið sjóðfélögum til boða. Með slíkum lánum vita lántakar ávallt hver vaxtakjör þeirra verða út allan lánstímann, sem er kostur í hvikulu vaxtaumhverfi.

LSR leggur áherslu á fyrirmyndarþjónustu við sjóðfélaga og hefur gætt þess að aukin sjálfvirkni í lánaafgreiðslu sé ekki á kostnað persónulegrar þjónustu. Sjóðfélagar meta það mikils, sem sést m.a. í því að þrátt fyrir takmarkaðra lánaframboð á síðari hluta ársins fjölgaði veittum lánum umtalsvert á árinu miðað við undanfarin ár.  

Ýmis úrræði bjóðast lántökum lendi þeir í greiðsluerfiðleikum en fáir nýttu sér þau á síðasta ári. Hlutfall lána í vanskilum hefur enda verið lágt síðustu ár og nam fjárhæð lána í vanskilum 0,35% af eftirstöðvum sjóðfélagalána í árslok 2025.