Það skiptir máli að velja rétta séreign

Upphaflega birt á Visir.is 15.7.2026.

Það er óhætt að segja að engin sparnaðarleið jafnist á við séreign. Þegar valið er að safna 2% af launum í séreign greiðir vinnuveitandi 2% á móti, sem þýðir í raun að samstundis fæst 100% „ávöxtun“ á sparnaðinn. Það er árangur sem engin önnur sparnaðarleið getur boðið upp á.

Yfir tíma getur upphæðin sem safnast haft veruleg áhrif á það hvernig hægt er að haga starfslokum. Ef byrjað er t.d. að safna 4% af 700.000 kr. launum við 22 ára aldur og miðað er við 3,5% ársávöxtun yrði sjóðurinn kominn í u.þ.b. 55 milljónir kr. við 67 ára aldur. Það munar um minna!

Þegar safnað er yfir svo langan tíma fer ávöxtun og kostnaður hins vegar að skipta miklu máli. Nýlega birtu þeir Gylfi Magnússon, hagfræðiprófessor við HÍ, og Kári Sigurðsson, sem starfar við eignastýringu í London, ítarlega fræðigrein í Tímariti um viðskipti og efnahagsmál um rannsókn þar sem þeir báru ávöxtun á séreignarsparnaði saman við ávöxtun í samtryggingu á Íslandi. Niðurstöður þeirra voru að meðalávöxtun á séreignarsparnaði sé lakari en hjá samtryggingardeildum lífeyrissjóða og nemi munurinn um 1,12 prósentustigum. Það hljómar kannski ekki mikið en yfir heila starfsævi getur hvert prósentustig skipt milljónum. Ef ávöxtunin í dæminu hér fyrir ofan er t.a.m. lækkuð úr 3,5% í 2,5% myndi sjóðurinn verða u.þ.b. 42 milljónir króna við 67 ára aldur, sem er lækkun um heilar 13 milljónir.

Í viðtali við Morgunblaðið 26. júní sl. sagði Gylfi að þennan mun megi einkum rekja til tveggja þátta. Annars vegar hærri kostnaðar hjá fjárvörsluaðilum sem dragi úr ávöxtun enda sé sparnaðurinn „að miklu leyti í vörslu fjármálafyrirtækja sem rekin eru í hagnaðarskyni á meðan samtryggingarsjóðirnir eru reknir fyrir eigin sjóðfélaga og engan annan.“ Hins vegar megi rekja lægri ávöxtun til þess að sjóðfélagar velji ekki nægilega góða fjárfestingarleið fyrir séreignarsparnaðinn, t.d. með því að velja innlánsleiðir sem séu ekki skynsamlegar fyrir langtímafjárfestingu.

Það er auðvitað ekki gott að heyra að ávöxtun séreignarsparnaðar sé að meðaltali ekki eins góð og hjá samtryggingardeildum lífeyrissjóða. Góðu fréttirnar eru hins vegar að með því að vanda valið á séreignarsjóði er hægt að losna bæði við háan kostnað og fá sambærilega ávöxtun og hjá samtryggingarsjóðum. Íslenskir lífeyrissjóðir eru til að mynda alfarið í eigu sinna sjóðfélaga og séreignarsjóðir þeirra eru því ekki reknir í hagnaðarskyni fyrir hluthafa heldur hafa það eina markmið að hámarka ávöxtun sjóðfélaganna. Lífeyrissjóðirnir reka heldur ekki kostnaðarsamar söludeildir og draga ekki þóknanir sölumanna af iðgjaldagreiðslum sjóðfélaga. 

Þá hefur LSR, stærsti lífeyrissjóður landsins, nýlega einfaldað framboð sitt á séreignarleiðum til að draga enn frekar úr kostnaði og auka samlegðaráhrif við rekstur samtryggingardeildar sjóðsins. Önnur tveggja séreignarleiða LSR, Verðbréfaleið, tekur þannig mið af fjárfestingarstefnu A-deildar og meðalraunávöxtunin (þ.e. ávöxtun umfram verðbólgu og að frádregnum kostnaði) síðustu 10 árin er áþekk, 3,9% fyrir A-deild og 3,7% fyrir Verðbréfaleið. Hún er í hópi þeirra séreignarsjóða sem hafa skilað hvað bestri ávöxtun sl. 10 ár samkvæmt samanburði Aurbjargar.

Hin séreignarleiðin er innlánaleið sem er fyrst og fremst hugsuð fyrir sjóðfélaga sem eru að nálgast eftirlaunaaldur og vilja forðast sveiflur á inneign sinni síðustu árin fyrir útgreiðslur. Öðrum er ekki ráðlagt að nýta sér hana.

Séreign er frábær sparnaðarleið en eins og niðurstöður rannsóknar Gylfa og Kára sýna er hægt að fá talsvert meira úr henni með því að velja rétta valkostinn af þeim fjölmörgu sem í boði eru. Það hljómar flókið en er það í rauninni ekki. Í fyrsta lagi ætti að velja séreignarleið sem hefur langtímaávöxtun að leiðarljósi og forðast innlánaleiðir nema stutt sé í úttekt sparnaðar. Í öðru lagi getur skipt verulegu máli að velja séreignarsjóð með lágan kostnað. Kynntu þér kostina og vandaðu valið.

*Fyrir 1. janúar 2026 hét Verðbréfaleið Leið I og Innlánaleið hét Leið III.