Spurt og svarað

Réttindi

Hver er munurinn á A-deild, B-deild og LH?

Í byrjun árs 1997 var A-deild LSR stofnuð en hún byggir á kerfi þar sem sjóðfélagi ávinnur sér réttindi miðað við greidd iðgjöld sem taka mið af heildarlaunum.

Á sama tíma var eldra kerfi sjóðsins, B-deild, lokað fyrir nýjum sjóðfélögum. Í B-deildinni ávinna sjóðfélagar sér 2% réttindi á ári miðað við fullt starf. Réttindi sjóðfélaga í B-deild reiknast út frá föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót og orlofsuppbót skv. kjarasamningum við starfslok. 

Reglur LH eru áþekkar B-deildinni en aðild að sjóðnum eiga einungis starfandi hjúkrunarfræðingar.

Hverjir greiða til LSR, A-deildar, B-deildar og LH?

Allir fastráðnir ríkisstarfsmenn eiga skylduaðild að LSR, nema um annað sé samið í kjarasamningum. Allir nýráðnir starfsmenn greiða í A-deild LSR.

B-deild LSR og LH var lokað fyrir nýjum sjóðfélögum í árslok 1996. Þeir sem greiddu til LH eða B-deildar LSR í árslok 1996 hafa áfram rétt til aðildar.

Einstaklingar sem ekki hafa skylduaðild að öðrum lífeyrissjóði og eru félagsmenn í aðildarfélögum BSRB, aðildarfélögum BHM, KÍ eða í Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga og hafa ekki skylduaðild að öðrum lífeyrissjóði, eiga þess kost að greiða til A-deildar enda samþykki launagreiðandi þær mótframlagskröfur sem gerðar eru hverju sinni.

Hversu hátt iðgjald er greitt til A-deildar LSR?

Iðgjald til A-deildar er greitt af heildarlaunum. Sjóðfélagi greiðir fast 4% en mótframlag launagreiðanda er breytilegt, nú 11,5%, sem haldist hefur óbreytt frá stofnun deildarinnar árið 1997.

Af hverju er svona hátt mótframlag launagreiðanda til A-deildar LSR?

Við stofnun hinnar nýju deildar innan LSR, A-deildar, var gengið út frá þeirri forsendu að réttindi skyldu vera jafnverðmæt og þau höfðu verið fram til þessa. Réttindi sjóðfélaga í LSR eru skilgreind í lögum og til að standa undir þeim lífeyrisskuldbindingum þurfti lögbundið iðgjald að vera 15,5% af heildarlaunum (4%+11,5%). Mótframlag launagreiðanda sem er breytilegt hefur haldist óbreytt, 11,5%, frá stofnun deildarinnar árið 1997.

Hversu hátt iðgjald er greitt til B-deildar LSR?

Iðgjald til B-deildar greiðist af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót, orlofsuppbót og vaktaálagi. Sjóðfélagi greiðir 4% en mótframlag launagreiðanda er 8%. 

Hversu hátt iðgjald er greitt til LH?

Iðgjald til LH greiðist af föstum launum fyrir dagvinnu, persónuuppbót, orlofsuppbót og vaktaálagi. Sjóðfélagi greiðir 4% en mótframlag launagreiðanda er 8%.

Ef ég hætti að greiða í B-deild LSR eða LH í ákveðinn tíma, má ég þá byrja að greiða aftur í B-deildina/LH síðar?

Já, svo fremi sem sjóðfélagi hefji aftur starf sem veitir honum rétt til aðildar að deildinni eigi síðar en 12 mánuðum frá því að iðgjaldagreiðslur féllu niður. Í þeim tilvikum sem formlegu ráðningarsambandi hefur ekki verið slitið t.d. launalaust leyfi, heldur sjóðfélagi aðild sinni að B-deildinni þó iðgjaldagreiðslur falli niður í lengri tíma en 12 mánuði.

Hvað er 32 ára/almenna reglan?

Sjóðfélagi sem orðinn er 65 ára og látið hefur að störfum á rétt á töku lífeyris. Sá sem velur þessa reglu hefur greitt í sjóðinn í allt að 32 ár og áunnið sér 2% rétt á ári miðað við fullt starf. Hafi sjóðfélagi greitt í sjóðinn í 32 ár áður en hann verður 65 ára bætist við 1% réttur á ári fyrir fullt starf þar til 65 ára aldri er náð. Ef sjóðfélagi heldur áfram störfum eftir 65 ára aldur bætir hann við sig 2% rétti á ári miðað við fullt starf.

Hvað er 95 ára regla?

Þeir sjóðfélagar sem hefja greiðslu iðgjalda til sjóðsins yngri en 33 ára geta tekið lífeyri samkvæmt svokallaðri 95 ára reglu. Þau skilyrði sem uppfylla þarf eru eftirfarandi:

  1. Samanlagður aldur og iðgjaldagreiðslutími séu 95 ár. Þessu marki þarf vera náð fyrir 64 ára aldur.
  2. Sjóðfélagi þarf að vera orðinn 60 ára.
  3. Sjóðfélagi þarf að vera hættur störfum.

Sjóðfélagi sem velur þessa reglu þarf að greiða til sjóðsins þar til 95 ára markinu er náð. Lífeyrisréttur hans er 2% fyrir hvert ár í fullu starfi en þó ekki hærri en 64% við 95 ára markið. Eftir að 95 ára markinu er náð fellur iðgjaldagreiðsla niður,en sjóðfélagi bætir við sig 2% lífeyrisrétt fyrir hvert ár í fullu starfi.

Þarf að greiða iðgjald fyrir erlenda ríkisborgara?

Já, það þarf að greiða iðgjöld í lífeyrissjóð fyrir alla launþega sem starfa á Íslandi á aldrinum 16-70 ára. Hins vegar kunna erlendir ríkisborgarar að eiga rétt til að fá iðgjöld sín endurgreidd þegar þeir láta af störfum. Slíkan endurgreiðslurétt eiga ríkisborgarar utan evrópska efnahagssvæðisins skv. ákveðnum reglum. Sjá nánar hér.

Lífeyrir

Hvenær er hægt að hefja töku ellilífeyris hjá LSR?

Sjóðfélagar í A-deild sjóðsins geta hafið töku lífeyris hvenær sem er á aldrinum frá 60 til 70 ára og þurfa þeir ekki að vera hættir störfum þegar taka lífeyris hefst. Sjóðfélagar í B-deild sjóðsins geta hafið töku lífeyris 65 ára skv. almennu reglunni en 60 ára skv. 95 ára reglunni hafi þeir látið af því fasta starfi sem veitti þeim aðild að sjóðnum.

Hvenær er hægt að hefja töku ellilífeyris hjá LH?

Almenna reglan er að hver sjóðfélagi sem orðinn er 65 ára og látið hefur af störfum, á rétt á lífeyri. Fyrir hvert ár sem iðgjald er greitt í sjóðinn af fullu starfi ávinnst 2% lífeyrisréttur. Fyrir hlutastörf ávinnst hlutfallslega lægri lífeyrisréttur, t.d. 1% fyrir hvert ár í hálfu starfi (sérregla gildir þó um réttindaávinning fyrir árslok 1996). Áunninn réttur fyrir árslok 1996 verður þó reiknaður út eftir hæsta starfshlutfalli sem hjúkrunarfræðingur hefur verið með í eitt ár samfellt eða þrjú ár samtals. 95 ára reglan er þannig að þeir sjóðfélagar sem orðnir eru a.m.k. 60 ára og greitt hafa iðgjald til sjóðsins í tilskilinn tíma geta tekið lífeyri samkvæmt svokallaðri 95 ára reglu. Sjóðfélagar sem velja þessa reglu geta hafið töku lífeyris þegar samanlagður aldur þeirra og iðgjaldagreiðslutími er 95 ár. 

Á ég rétt á örorkulífeyri?

Sjóðfélagar í A-deild sjóðsins, sem þurfa að minnka við sig vinnu eða hætta störfum sökum örorku sem metin er 40% eða meira og áunnið hafa sér a.m.k. 2 stig, eiga rétt á örorkulífeyri. Sjóðfélagar í B-deild LSR og LH, sem þurfa að minnka við sig vinnu eða hætta störfum sökum örorku sem metin er 10% eða meira, eiga rétt á örorkulífeyri. 

Hvernig sæki ég um lífeyri?

Allir þurfa að sækja um lífeyri hvort sem vinnuveitandi tilkynnir um starfslok eða ekki. Hægt er að sækja umsóknareyðublað á vef sjóðsins eða óska eftir því að fá það sent í pósti. 

Ef ætlunin er að nýta skattkort hjá LSR þá þurfum við að fá upplýsingar um: 

  • Hversu hátt skattkort á að vera hjá LSR
  • Frá hvaða tíma á að nota skattkortið

Það nægir að senda tölvupóst með þessum upplýsingum.

Varðandi uppsöfnun þá er það á ábyrgð sjóðfélaga að gefa upp hvað búið er að nota mikið af skattkortinu. Hægt er að fá upplýsingar um notkun á vef Ríkisskattstjóra www.rsk.is.

Við hvað er miðað þegar lífeyrir er reiknaður út?

Við upphaf lífeyristöku hjá sjóðfélögum LSR B-deildar og LH reiknast lífeyrir sem hlutfall af lokalaunum eða eftir atvikum af launum vegna 10 ára í hærra launuðu starfi. Eftir það breytast lífeyrisgreiðslur skv. eftirmannsreglu eða meðaltalsreglu. 

Hver er munurinn á eftirmannsreglu og meðaltalsreglu?

Skv. eftirmannsreglu fylgja lífeyrisgreiðslur þeim launum sem greidd eru fyrir það starf er lífeyrisþeginn gegndi síðast eða fyrir hærra launað starf/störf en lokastarf samtals í meira en 10 ár. Skv. meðaltalsreglu fylgja lífeyrisgreiðslur þeim meðalbreytingum sem verða á föstum launum opinberra starfsmanna fyrir dagvinnu. Hagstofa Íslands reiknar út þessar meðalbreytingar mánaðarlega. Innan þriggja mánaða frá upphafi lífeyristöku þarf að velja hvort lífeyrisgreiðslur verði samkvæmt eftirmannsreglu. Ef það er ekki gert fylgja lífeyrisgreiðslur sjálfkrafa meðaltalsreglu. Hægt er að skipta af eftirmannsreglu yfir á meðaltalsreglu. Umsókn um slíkt tekur gildi 3 mánuðum eftir að hún berst LSR. Eftir það er ekki hægt að skipta af meðaltalsreglu yfir á eftirmannsreglu. 

Á ég réttindi hjá öðrum sjóðum?

Gerð hefur verið svokölluð lífeyrisskrá yfir alla þá sem einhvern tímann hafa greitt til lífeyrissjóða. Í þeirri skrá kemur fram til hvaða lífeyrissjóða hver einstaklingur hefur greitt. Lífeyrissjóðir veita sjóðfélögum upplýsingar úr skránni. Í skránni eru einungis upplýsingar um það til hvaða sjóða viðkomandi sjóðfélagi hefur greitt en engar frekari upplýsingar varðandi greiðslu iðgjalda eða réttindi. Hafa þarf samband við viðkomandi sjóð til að fá þær upplýsingar. 

Séreign

Hvað er séreignarsparnaður?

Vegna ákvæða laga um frestun skattlagningar, sem fela það í sér að draga má greidd lífeyrisiðgjöld sem nema allt að 8% af heildarlaunum frá skattstofni, þá er heimilt að greiða allt að 4% af heildarlaunum sem iðgjald í séreignarsjóð til viðbótar við lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð. Sjóðfélagar í séreignarsjóð eiga þá jafnan kost á mótframlagi frá launagreiðanda sem getur numið allt að 2% til viðbótar.

Hverjir geta greitt í Séreign LSR?

Rétt til aðildar að Séreign LSR hafa þeir sem greiða eða hafa greitt iðgjald til einhvers eftirtalinna sjóða: A-deild LSR, B-deild LSR, Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga, Lífeyrissjóðs alþingismanna, Lífeyrissjóðs ráðherra. Sama gildir um þá sem átt gætu rétt til aðildar skv. 3. gr. laga um LSR svo sem félagsmenn aðildarfélaga BSRB, BHM, KÍ og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.

Reglurnar eru býsna rúmar og geta tekið til allra á launakjörum opinberra starfsmanna sem og starfsmanna ýmissa sjálfseignarstofnana, sveitarfélaga og menningar- og uppeldisstofnana. Rétt er að leita upplýsinga hjá starfsmönnum sjóðsins ef vafi leikur á rétti til aðildar að séreignardeildinni.

Hvað er Sér-leið?

Sér-leið er þægilegt sparnaðarform sem hefur það markmið að fjárfestingarstefna fylgi aldri sjóðfélaga og áhættuvali hans. Það er eðlilegt að draga úr vægi áhættumeiri fjárfestinga eftir því sem fólk eldist og nær dregur lífeyrisgreiðslum. Sjóðfélagar hafa val um Leið I og Leið II til 55 ára aldurs en flytjast þá sjálfkrafa í Leið III sem ávaxta séreignarsparnaðinn á verðtryggðum innlánsreikningum.

Hvaða fjárfestingarleið á að velja í séreignarsparnaði?

Valin fjárfestingarleið fer eftir áhættuþoli og aldri hvers og eins. Almenna reglan er sú að eftir því sem sjóðfélagi er yngri því meira er áhættuþol hans, hann hefur lengri tíma til að ávaxta sparnað sinn og þolir því frekar sveiflur sem fylgja hlutabréfaverði. Jafnan er það svo að fjárfestingar í skuldabréfum eru áhættuminni en fjárfestingar í hlutabréfum. Sögulega séð hafa hlutabréf gefið af sér hærri ávöxtun en skuldabréf en áhætta og sveiflur eru jafnframt meiri.

Hvers vegna er fjárfest í erlendum hlutabréfum?

Til að minnka álag á íslenska hagkerfið ásamt því að dreifa áhættu sjóðfélagans.

Hvenær er hægt að fá séreign sína útborgaða?

Séreignarlífeyrir er laus til útborgunar við 60 ára aldur.

Hvernig sæki ég útborgun séreignar?

Sjóðfélagi í Séreign LSR getur prentað út umsókn um útgreiðslu hér á vefnum. Einnig getur hann haft samband við þjónusturáðgjafa í síma 510-6100 og fengið sent umsóknareyðublað eða komið á skrifstofu LSR, Engjateigi 11, 105 Reykjavík og sótt um útgreiðslu. Hægt er að skila gögnum til LSR sem .pdf skjal í tölvupósti á lsr@lsr.is

Hvernig er útgreiðslum hjá Séreign LSR háttað? Hver er afgreiðslufrestur umsókna?

Almennt er greitt út vikulega.

Er skattur greiddur af séreignarsparnaði?

Við útborgun er greiddur tekjuskattur af fjárhæðinni samkvæmt þrískiptri þrepaskiptingu tekjuskatts. Sjóðurinn sér um að standa skil á tekjuskatti.

Hvað þýðir skattfrestun?

Skattfrestun þýðir að staðgreiðsla skatta er dregin af við útborgun lífeyris en ekki við iðgjaldaskil.

Get ég nýtt skattkortið mitt?

Já, þú getur nýtt skattkortið þitt ef það er ekki fullnýtt annars staðar. 

Sérstök úttekt á séreignarsparnaði: Hvenær rennur umsóknarfrestur út? Get ég sótt um síðar?

Umsóknarfrestur rann út 01.01.2015. Séreignarsparnaður verður svo greiddur út næstu 15 mánuði eftir að umsókn berst.

Lán

Á ég lánsrétt?

  • Ef þú ert virkur sjóðfélagi hjá LSR
  • Ef þú hefur einhvern tímann greitt iðgjald til LSR
  • Ef þú ert lífeyrisþegi hjá LSR
  • Ef þú hefur keypt fasteign með áhvílandi láni frá LSR og yfirtekið það.

Hvernig sæki ég um lán?

Þú fyllir út umsókn á eyðublaði sem þú færð hjá sjóðnum eða prentar út og kemur henni til sjóðsins ásamt þeim gögnum sem þurfa að fylgja.

Hvaða gögn þurfa að fylgja lánsumsókn?

  • Lánsumsókn
  • Síðustu kvittanir áhvílandi lána á viðkomandi fasteign sem sýna uppgreiðsluverðmæti.
  • Veðbókarvottorð (fæst útprentað hjá lífeyrissjóðnum sé þess óskað)
  • Fasteignamat (fæst útprentað hjá lífeyrissjóðnum sé þess óskað)
  • Verðmat (ef við á)
  • Kauptilboð/kaupsamning (ef við á)
  • Ef greiðslumat þarf skal m.a. koma með launaseðla síðustu þriggja mánaða, staðfesta skattaskýrslu og yfirlit yfir allar skuldir lántakenda t.d. bílalán, námslán, yfirdráttarlán (hægt að senda rafrænt á lsr@lsr.is).

Hvar næ ég í veðbókarvottorð?

Lífeyrissjóðurinn hefur netaðgang að veðbókarvottorðum vegna flestra eigna á landinu. Bankar, fasteignasölur og fleiri hafa sama aðgang auk þess sem öll sýslumannsembætti gefa út vottorð. Kostnað má sjá í gjaldskrá.

Hvar næ ég í fasteignamat?

LSR útvegar fasteignamat en einnig má nálgast það hjá Þjóðskrá Íslands.

Hvar fæ ég greiðslumat?

Hægt er að sækja um greiðslumat hjá LSR, lántakanda að kostnaðarlausu.

Hvenær þarf greiðslumat?

Ef samanlögð lán hjá LSR eru 2 milljónir eða meira hjá einstaklingi eða 4 milljónir eða meira hjá hjónum/sambúðarfólki þarf greiðslumat. Athygli er vakin á því að einnig gæti þurft greiðslumat við skilmálabreytingu.

Hvað er lánshæfismat?

Lánshæfismat er mat lánveitanda á lánshæfi lántaka um líkindi þess hvort lántaki geti efnt lánssamning. Lánshæfismat skal byggt á viðskiptasögu aðila á milli og/eða upplýsingum úr gagnagrunnum um fjárhagsmálefni og lánstraust. Samkvæmt lögum um neytendalán er lánveitanda skylt að meta lánshæfi.

Hversu hátt lán get ég fengið hjá LSR?

Hver sá sem á lánsrétt getur fengið lán hjá LSR að fjárhæð allt að kr. 40.000.000 samanlagt, enda uppfyllir lánið kröfur um veðhæfi fasteignar og lántaki stenst lánshæfis- og greiðslumat eftir því sem við á.

Er lágmark á lánsfjárhæð?

Já, lágmarksfjárhæð láns er kr. 500.000, enda á viðkomandi lánsrétt og lánið uppfyllir kröfur um veðhæfi fasteignar og lántaki stenst lánshæfis- og greiðslumat eftir því sem við á.

Hvernig sé ég greiðslubyrði láns?

Með lánareiknivélinni er hægt að reikna út greiðslubyrði láns.

Hvaða kröfur gerið þið um veð?

Að uppfylltum ákveðnum skilyrðum er lánað gegn veði í íbúðarhúsnæði allt að 75% af fasteignamati eða 75% af verðmati/kaupverði að hámarki fjárhæð allt að kr. 40.000.000 samanlagt. Heildarfjárhæð lána má þó aldrei fara yfir samtölu brunabótamats og lóðarmats. Nánari ákvæði eru í lánareglum.

Get ég fengið lán út á lánsveð?

Nei.

Hver er lánstíminn?

Lánstími er 5 til 40 ár.

Hvað er langur afgreiðslutími á lánum?

Að jafnaði allt að 20 virkir dagar eftir að öll gögn hafa borist.

Er hægt að greiða lán upp?

Já. Lán má greiða upp hvenær sem er án nokkurs kostnaðar.

Er hægt að greiða inn á höfuðstólinn?

Já. Greiða má inn á höfuðstólinn hvenær sem er án nokkurs kostnaðar.

Veðleyfi - er hægt að taka lán hjá öðrum lánastofnunum og fara fram fyrir LSR í veðröð ?   

LSR hleypir ekki öðrum lánastofnunum fram fyrir sig í veðröð nema í þeim tilvikum þegar gefið er út skilyrt veðleyfi.  Í þeim tilvikum ábyrgist sú lánastofnun sem fer fram fyrir LSR í veðröð að greiða lán LSR að fullu með hinu nýja láni eða lánastofnunin ábyrgist að greiða að fullu það lán sem var fyrir framan LSR í veðröð svo að staða LSR verði ekki lakari. 

Ég er með gamalt lán hjá ykkur. Á ég rétt á að taka annað nýtt lán hjá sjóðnum?

Já, ef greiðslugeta og fullnægjandi veð er fyrir hendi.

Ég hef aldrei greitt í sjóðinn en er með lán hjá LSR á eigninni minni. Á ég þá rétt á láni hjá sjóðnum?

Já, ef veðhæfni eignarinnar er nægjanleg, þá getur eigandi eignarinnar fengið lán hjá sjóðnum.  

Þarf maki minn einnig að gerast lántaki hjá sjóðnum þó hann sé ekki sjóðfélagi?

Já, en þó eingöngu í þeim tilvikum ef hann á fasteignina sem boðin er fram sem veð í heild eða hluta á móti sjóðfélaga.

Fjárfestingar

Hvað er fjárfestingarstefna?

Í fjárfestingarstefnu eru tilgreindar megináherslur sem unnið er eftir við ávöxtun á fjármunum sjóðanna. Fjárfestingarstefna miðar að því að tryggja góða ávöxtun en jafnframt að takmarka áhættu eftir því sem kostur er. Til að ná þessu marki er eignasamsetning ákveðin samkvæmt fyrirfram mótaðri fjárfestingarstefnu, eignir tryggðar sem best og vandað til verka við ákvarðanir um fjárfestingar og vörslu á eignum sjóðanna. Nánari upplýsingar um fjárfestingarstefnu sjóðanna má finna hér.

Hvernig er fjárfestingarstefnan ákveðin?

Lögum samkvæmt eru það stjórnir LSR og LH sem ákvarða fjárfestingarstefnu sjóðanna sem jafnframt er endurskoðuð eigi sjaldnar en einu sinni á ári. Við þá endurskoðun er tekið tillit til breytinga sem orðið hafa á innlendum og erlendum verðbréfamörkuðum, breytinga sem orðið hafa á umhverfi lífeyrissjóðanna og annarra ytri skilyrða sem áhrif hafa á rekstur og starfsumhverfi þeirra. Í fjárfestingarstefnu eru sett markmið um eignasamsetningu sjóðanna.

Hvar finn ég upplýsingar um eignasamsetningu sjóðanna?

Upplýsingar um eignasamsetningu einstakra deilda og sjóða LSR og LH er bæði að finna hér á vef LSR og í ársskýrslu sjóðanna.

Hvernig hefur verðbréfaeign þróast undanfarin ár?

Eignasamsetning LSR og LH hefur tekið töluverðum breytingum undanfarin ár. Síðan árið 2000 hefur hlutfall skuldabréfa lækkað, hlutfall erlendra hlutabréfa hækkað og hlutfall innlendra hlutabréfa hækkað lítillega. Hér má finna nánari upplýsingar um þróun verðbréfaeigna.

Hvað eru kennitölur?

Ársreikningar fyrirtækja búa yfir miklum upplýsingum en yfirleitt þarf að leggja í nokkra vinnu til að gera þær aðgengilegar. Ein leið til þess er að reikna kennitölur, þ.e. hlutföll ýmissa talna úr ársreikningum. Kennitölurnar einar og sér segja fátt og því nauðsynlegt að bera þær saman við aðrar kennitölur, t.d. frá fyrra ári eða frá öðrum fyrirtækjum.

Spurt og svarað um breytingar á A-deild LSR 01.06.2017

Hvaða breytingar eru fyrirhugaðar á A-deild LSR?

Alþingi samþykkti breytingar á lögum um LSR í lok desember 2016. Með breytingunum er stefnt að því að samræma lífeyrisréttindi milli almenna og opinbera vinnumarkaðarins. Hvað varðar LSR eiga fyrirhugaðar breytingar aðeins við um A-deild sjóðsins en B-deild er með öllu óbreytt. Í þessum breytingum felst að reglur um ávinnslu réttinda munu breytast. Í stað jafnrar ávinnslu réttinda yfir starfsævina mun réttindaávinnsla verða aldurstengd og viðmiðunaraldur lífeyristöku verður 67 ár. Þessar breytingar munu taka gildi frá og með 1. júní 2017. Núverandi sjóðfélagar í A-deild munu halda óskertum réttindum.

Hvað þýðir annars vegar jöfn ávinnsla réttinda og hins vegar aldurstengd ávinnsla réttinda?

Með jafnri ávinnslu er átt við að ávinnsla réttinda er jöfn yfir starfsævina, óháð aldri. Þannig fær hver greiðandi sjóðfélagi sömu réttindi, án tillits til aldurs. Með aldurstengdri ávinnslu réttinda er átt við að réttindi taki mið af aldri sjóðfélaga. Iðgjöld yngri sjóðfélaga eru verðmætari því þau eiga eftir að ávaxtast yfir lengri tíma. Þannig njóta yngri sjóðfélagar ávinnings af því hve lengi þeirra iðgjöld eiga eftir að ávaxtast. Réttindi sjóðfélaga verða því í samræmi við verðmæti iðgjaldanna sem þeir greiða.

Skerðast lífeyrisréttindi núverandi sjóðfélaga í A-deild LSR?

Nei, ekki verður gerð breyting á réttindum sjóðfélaga í A-deild við upptöku á nýju réttindakerfi þann 1. júní 2017. Á það jafnt við um þá sem eru í starfi, eru byrjaðir að taka lífeyri eða eiga eldri réttindi hjá sjóðnum. Þau réttindi verða áfram reiknuð í jafnri réttindaávinnslu og miðuð við 65 ára lífeyristökualdur. Ríkið hefur greitt 106,8 milljarða króna framlag í lífeyrisaukasjóð sem verður notaður til að bæta þann mismun sem verður á útreikningi á réttindum miðað við aldurstengda ávinnslu og jafna ávinnslu ásamt hækkun viðmiðunaraldurs lífeyristöku úr 65 í 67 ár.

Hverjir eiga rétt á jafnri ávinnslu réttinda?

Þeir sjóðfélagar sem starfa hjá ríki eða sveitarfélögum og hafa greitt til A-deildar einhvern tímann á síðustu 12 mánuðum fyrir 1. júní 2017 eiga rétt á jafnri ávinnslu réttinda. Sjóðfélagar sem starfa hjá öðrum launagreiðendum en ríkisaðilum og sveitarfélögum eiga aðeins þennan rétt að launagreiðandi þeirra samþykki greiðslu sérstaks iðgjalds.

Falli iðgjaldagreiðslur sjóðfélaga niður til lengri tíma en tólf mánaða fellur réttur hans niður til framtíðar. Heimilt er að framlengja þetta tímabil um 12 mánuði vegna náms, veikinda eða fæðingarorlofs sjóðfélaga. Sjóðfélagi heldur þó alltaf réttinum ef ráðningarsamband er fyrir hendi, t.d. ef hann er í launalausu leyfi.

Sjóðfélagar sem eiga rétt á jafnri ávinnslu réttinda halda þeim rétti þó þeir skipti um starf, að því gefnu að starfið veiti rétt til aðildar að A-deild. Loks geta sjóðfélagar sem hafa einhvern tíma greitt í sjóðinn öðlast rétt til jafnrar ávinnslu réttinda ef þeir hefja greiðslur á ný fyrir 1. júní 2018.

Hækkar lífeyristökualdur þeirra sem greiða í A-deild LSR úr 65 árum í 67?

Sjóðfélagar í A-deild geta hafið töku lífeyris hvenær sem er á aldrinum 60 til 70 ára. Þetta verður óbreytt í nýju kerfi. Viðmiðunaraldur til útreiknings lífeyris hækkar úr 65 árum í 67. Sú breyting hefur ekki áhrif á réttindi núverandi sjóðfélaga A-deildar. Lífeyrisgreiðslur til þeirra verða þær sömu og þær hefðu verið fyrir breytinguna en þeir eiga möguleika á að vinna til 70 ára aldurs og auka enn við réttindi sín.

Hvernig virkar bakábyrgð launagreiðanda vegna A-deildar LSR fyrir 1. júní 2017?

Launagreiðendur bera ekki beina bakábyrgð á A-deild með sama hætti og gildir um B-deild sjóðsins. Launagreiðendur bera ekki ábyrgð á skuldbindingum A-deildar nema með iðgjöldum sínum. Ef A-deild á ekki fyrir skuldbindingum sínum skal hækka mótframlag launagreiðanda.

Verður hin óbeina bakábyrgð launagreiðanda áfram til staðar?

Samhliða fullri fjármögnun skuldbindinga verður ábyrgð launagreiðenda á réttindum í A-deild afnumin.

Sérstakar reglur gilda um þá sem náð hafa 60 ára aldri eða hafa hafið töku lífeyris fyrir 1. júní 2017. Þessir sjóðfélagar munu áfram hafa rétt til sambærilegrar tryggingar og óbeina bakábyrgðin felur í sér. Þessi trygging felur í sér að komi til þess í ljósi tryggingafræðilegrar stöðu A-deildar að rétt sé að skerða eða auka réttindi, skuli slíkar breytingar ekki taka til þeirra sem hafa hafið töku lífeyris eða hafa náð 60 ára aldri fyrir gildistöku nýrra samþykkta sem er 1. júní n.k. Fjárhagsleg áhrif slíkra breytinga skulu gerðar upp með samningi A-deildar LSR við ríkissjóð.

Hvað kemur í stað hinnar óbeinu bakábyrgðar launagreiðanda?

Til að tryggja lífeyrisréttindi núverandi sjóðfélaga og til að mæta halla á stöðu sjóðsins, hefur ríkið greitt til sjóðsins fjárhæð sem nemur 117,2 milljörðum króna. Að auki verða um 8,4 milljarðar króna settar í sérstaka varúðarsjóði sem ætlað er að styðja við lífeyrisaukasjóðina svo þeir geti staðið undir skuldbindingum sínum. Komi í ljós síðar að þessi fjárhæð dugi ekki til eru launagreiðendur skuldbundnir að taka upp viðræður við heildarsamtök opinberra starfsmanna um hvernig við því skuli brugðist.

Af hverju þarf að leggja peninga inn í A-deild LSR vegna breytinganna?

Til að tryggja að núverandi sjóðfélagar haldi jafnverðmætum réttindum eftir breytingarnar þurfti ríkissjóður að leggja A-deild til 106,8 milljarða eingreiðslu. Auk þess þurfti ríkissjóður að greiða 10,4 milljarða króna til að koma áfallinni stöðu deildarinnar í jafnvægi miðað við árslok 2016.

Af hverju er verið að samræma lífeyrisréttindi almennra- og opinberra starfsmanna?

Svo að allir búi við samræmt fyrirkomulag í lífeyrismálum og geti fært sig milli lífeyrissjóða hvenær sem er starfsævinnar án þess að það hafi áhrif á réttindaávinnslu.

Hefur breytingin einhver áhrif á lífeyrisréttindi þeirra sem eru í B-deild LSR?

Nei, fyrirhugaðar breytingar taka eingöngu til A-deildar LSR.

Hvenær eiga breytingar á A-deild LSR að taka gildi?

Breytingar á ávinnslu sjóðfélaga A-deildar taka gildi 1. júní 2017. Sjóðfélagar sem greiða í sjóðinn fram að þeim tíma halda sínum réttindum og jöfn réttindaávinnsla í framtíðinni er tryggð með lífeyrisaukasjóði.

Geta ungir sjóðfélagar notið betri réttinda í nýju kerfi ?

Yngri sjóðfélagar kunna að koma betur út í nýju kerfi. Við töku lífeyris skal sjóðfélagi fá þau réttindi sem hærri eru.

Ég starfa hvorki hjá ríki né sveitarfélögum en hef engu að síður greitt í A-deild LSR. Munu réttindi mín verða skert?

Sjóðfélagar sem greiða í A-deild einhvern tímann á síðustu 12 mánuðum fyrir 1. júní 2017 en starfa hjá öðrum launagreiðendum en ríki og sveitarfélögum eiga áfram rétt á jafnri ávinnslu réttinda ef launagreiðandi þeirra samþykkir að greiða sérstakt iðgjald fyrir þá.

Ég hef greitt í A-deild Brúar lífeyrissjóðs og á rétt til lífeyrisauka þar. Ég mun fljótlega skipta um starf og á þá að greiða til A-deildar LSR. Munu réttindin mín þá skerðast?

Sjóðfélagar Brúar sem rétt eiga á jafnri ávinnslu réttinda munu einnig eiga rétt á jafnri ávinnslu hjá A-deild LSR skipti þeir um starf og verði sjóðfélagar þar. Þó má ekki hafa liðið lengri tími en tólf mánuðir á milli starfa. Sambærilegt ákvæði verður í samþykktum Brúar sem felur í sér sambærilegan rétt skipti sjóðfélagar um starf og færa sig frá LSR til Brúar.

Hvað gerist ef ég tek mér árs leyfi frá störfum? Held ég þá óskertum réttindum?

Falli iðgjaldagreiðslur þínar niður til lengri tíma en tólf mánaða fellur réttur til jafnrar ávinnslu niður til framtíðar en þó er heimilt að framlengja það tímabil um 12 mánuði vegna náms, veikinda eða fæðingarorlofs. Þú heldur hins vegar alltaf réttinum ef ráðningarsamband er fyrir hendi, t.d. ef þú ferð í launalaust leyfi.

Ef ég fer að vinna á almennum vinnumarkaði og hætti þar með að greiða í A-deild LSR en sný til baka til hins opinbera eftir tólf mánuði eða meira. Held ég þá óskertum réttindum?

Nei, réttur til jafnrar ávinnslu fellur niður eftir 12 mánuði í slíkum tilvikum. Þú heldur þó ávallt áunnum réttindum.

Ég vinn hjá fyrirtæki á almenna vinnumarkaðnum en hef alltaf greitt í A-deild LSR. Mun ég geta greitt áfram í A-deild eftir breytingarnar?

Allir þeir sem eiga eða hefðu átt aðild að A-deild fyrir 1. júní 2017 munu áfram eiga rétt til aðildar að A-deild LSR.

Þeir sjóðfélagar sem vinna hjá launagreiðendum sem eru ekki einkanlega fjármagnaðir með skatttekjum, lögbundnum þjónustutekjum eða framlögum ávinna sér þó aðeins réttindi í jafnri ávinnslu ef launagreiðandi þeirra greiðir sérstakt viðbótariðgjald sem er 5,85%. Ef það er ekki greitt reiknast réttindin í aldurstengdri ávinnslu.

Mun iðgjald mitt til A-deildar LSR/Brúar lífeyrissjóðs verða hækkað vegna breytinganna?

Nei, iðgjald þitt verður eftir sem áður 4%.

Mun mótframlag atvinnurekanda vegna iðgjalda hækka vegna breytinganna?

Launagreiðendur greiða áfram 11,5% mótframlag til LSR þar til iðgjald hefur verið ákveðið í kjarasamningum. Þeir launagreiðendur sem eru á almennum vinnumarkaði og samþykkja að greiða sérstakt iðgjald vegna áframhaldandi aðildar starfsmanna þeirra að LSR skulu greiða 17,35%.

Munu réttindi vegna örorkulífeyris breytast?

Nei, réttindi núverandi sjóðfélaga verða óbreytt. Hjá nýjum sjóðfélögum er meginbreytingin að ávinnsla réttinda verður aldurstengd en skilyrði til að öðlast réttindi eru þau sömu. Sjóðfélagi í A-deild á rétt á örorkubótum ef hann hefur verið metinn 40% öryrki og greitt til lífeyrissjóðs í a.m.k. tvö ár.

Munu réttindi vegna makalífeyris verða skert?

Nei, réttindi núverandi sjóðfélaga verða óbreytt. Hjá nýjum sjóðfélögum er meginbreytingin að ávinnsla réttinda verður aldurstengd en skilyrði til að öðlast réttindi eru þau sömu. Eftirlifandi maki sjóðfélaga LSR sem naut elli- eða örorkulífeyris úr sjóðnum, eða hafði greitt iðgjald til hans a.m.k. 6 mánuði á undanförnum 12 mánuðum, á rétt á lífeyri úr sjóðnum. Fullur makalífeyrir skal greiddur í 36 mánuði og 50% makalífeyrir í 24 mánuði til viðbótar.

Munu réttindi vegna barnalífeyris verða skert?

Nei, rétturinn til barnalífeyris verður óbreyttur. Við fráfall sjóðsfélaga sem greitt hefur iðgjöld til sjóðsins eða notið úr honum örorkulífeyri í sex mánuði á undanfarandi tólf mánuðum, eiga börn hans rétt á lífeyri úr sjóðnum til 22 ára aldurs. Fullur mánaðarlegur barnalífeyrir vegna andláts er 25.172 kr. með hverju barni á mánuði. Fullur mánaðarlegur barnalífeyrir vegna örorku er 18.927 kr. Fjárhæðir miða við apríl 2017.

Ég er lögreglumaður. Verður breyting á reglum um lífeyristökualdur?

Nei, sú sérregla sem gildir um lögreglumenn verður óbreytt. Öllum lögreglumönnum sem eru leystir frá embætti sínu við 65 ára aldur skal reiknaður ellilífeyrir eins og þeir hefðu starfað til 70 ára aldurs.